Onderwijsprovincie

Ik begin deze column met een metafoor.

Tijdens een bezoek aan township Khayelisha bij Kaapstad kwam ik heel verassende initiatieven tegen.

Het kleinste Bed & Breakfast van Zuid, Afrika, winkeltjes, kleine bedrijfjes, die samen met Nederlanders zijn opgezet, kleinschalige nieuwbouwprojecten.

En…… Een modern busstation. Dat is natuurlijk niet uitzonderlijk. Een groot deel van de bevolking ging (en een veel kleiner deel gaat nu) dagelijks met de bus op pad om in Kaapstad te gaan werken.

Alleen… Je ziet nu dat de mensen in Kayelisha zelf bedrijven en winkels zijn begonnen in hun eigen township. En..waar kan dat beter dan in een bestaand gebouw als een busstation. De bussen stoppen en vertrekken, maar op de wegen rondom het gebouw.

Kijk je hoe dat gaat, dan is dat niet alleen voor de ontwikkeling van de bewoners en hun families belangrijk, maar ook voor de township zelf, voor Kaapstad.

De buurt lijkt onveranderlijk arm, maar heel wat bewoners schuiven door naar de middenklasse. Hier vindt een economische en culturele hause plaats.

Een bijzonder voorbeeld van gebruik van bestaande infrastructuren op een innovatieve en verassende manier door de bewoners zelf.

Onderwijs en arbeidsmarkt in Flevoland gaan hand in hand. Thema’s die op veel plekken in de provincie aandacht krijgen. In de besturen van scholen, van de gemeenten, van de werkgevers- en werknemersorganisaties, van het provinciaal Platform Arbeidsmarkt. In de SER van Flevoland.

Er is een behoorlijke groep mensen die zich inspant, vanuit al die organisaties om Flevoland verder op de rails te zetten. Je weet elkaar ook snel te vinden. Een beetje “ons kent ons”.

Maar vinden we elkaar wel op de goede manier?

Je ziet wel vaak dezelfde mensen terug op verschillende plekken.

Zijn dat de trekkers van Flevoland? Zij uitsluitend, of zit er onder de bevolking nog een heel andere, misschien wat slapende dynamiek? Een groep mensen, die we niet bereiken. Doen we wel voldoende appèl op deze mensen en bedrijven en andere instituties?

En zitten we vandaag de dag niet in allerlei keurslijven vast van wet- en regelgeving? Regelgeving hoe goed ook bedoelt, averechts werkt? Verschuilen we ons er niet achter? Glijden we niet van elkaar weg in plaats van juist met elkaar te werken?

Het is juist de uitdaging om Flevoland sterker te maken. Waarom? Cijfermateriaal levert op:

• Flevolandse beroepsbevolking te laag is geschoold en dat dit vanzelf erger wordt, omdat de startkwalificatie slopenderwijs van niveau 2 naar niveau 3 gaat.
• De basisscholen scoren niet goed: het hoogste percentage zwakke scholen in Nederland
• Voortgezet onderwijs scoort beter dan landelijk gemiddelde. Maar Flevoland heeft weinig niveau 3 en 4. We zien bij het middelbaar beroepsonderwijs dat er van de 15.000 leerlingen zo’n 6.000 Flevoland verlaten en op ROC’s buiten Flevoland zitten. Vooral de niveau 3 leerlingen blijken te verdwijnen. Daardoor ontstaat er ook een wankele basis voor het HBO-onderwijs in Flevoland.
• HBO-onderwijs: Windesheim: belangrijke stap, maar nog uitstroom naar buiten Flevoland.

Zetten we dat af tegen het actie- en ontwikkelingsplan van en voor de Europese Unie (EU)  EU 2020-strategie dan hebben we nog forse slagen te maken. Volgens deze strategie moet :

• in 2020 40% van de beroepsbevolking hoger opgeleid zijn en
   
• het aantal voortijdig schoolverlaters moet onder de 10 procent moeten liggen in 2020.

Alle hens aan dek dus.

Kunnen we wat leren van de townships in Zuid-Afrika?

Een andere manier van denken en met elkaar omgaan en de goede dingen doen?

Onderwijs lijkt tegenwoordig helemaal alleen te staan.

Leerlingen gaan naar school. De overheid steekt er heel veel geld in. Bedrijven steken er veel geld in voor het praktijkdeel van opleidingen.

Maar het lijkt erop alsof gezegd wordt: Onderwijs: hier heb je een zak geld; hier heb je de strenge regels en wetten en pas op dat je daar niet van afwijkt, want dan zwaait er wat. De onderwijsinspectie komt regelmatig controleren of je wel doet wat in de wet is vastgelegd.

Onderwijs: zorg ervoor dat je kwalitatief goede medewerkers aflevert, die precies passen bij de vraag van bedrijven, overheden en andere instituties. Onderwijs is de verantwoordelijkheid van het onderwijs zelf. En zoek het verder even zelf uit. Verder basta.

Is dat de werkelijkheid? Kunnen we zo het onderwijs en de arbeidsmarkt en daarmee Flevoland sterker maken? Nee. Er zal op een andere manier gekeken moeten worden naar oplossingen.

Onderwijs is van vitaal belang voor de ontwikkeling van Flevoland, voor de bedrijven, voor de overheden, voor de hele samenleving.

We moeten af van het idee dat het onderwijs zelf zijn boontjes moet doppen. Dat het onderwijs van zichzelf is.

Nee, onderwijs van laag tot hoog, is wat ons allemaal aangaat: Ouders, leerlingen, kinderen, scholen, bedrijven, gemeenten, provincie. Niemand uitgezonderd.

Scholen moeten volop van de hele samenleving worden, van de gemeenschap.  Dus ons aller verantwoordelijkheid.

Laten we van de Provincie Flevoland de Onderwijsprovincie maken, waarin we dat gaan organiseren.

Flevoland Onderwijsprovincie: Centraal op de agenda van alle partijen, van iedereen.

Dat iedereen zich verbindt met het onderwijs:

Met elkaar een onderwijsmoraal organiseren, dat het vanzelfsprekend is dat je van elkaar op aan kunt en voor elkaar iets doet.
 

Samen inspannen om het opleidingsniveau omhoog te stuwen. Naar de top.

• Scholen: stel je open voor bedrijven, voor ondernemers, voor politici. Ga met elkaar niet alleen het gesprek aan, maar maak duidelijk wat je van elkaar verwacht. Geef leerlingen meer de indruk dat de samenleving investeert in hun opleiding, maar dat van hen tegenprestaties worden verwacht; niet alleen na afronding van de opleiding, maar juist ook tijdens schoolperiode.
   
• Geen tussentijdse uitval meer.
   
• En dat minimaal 40 % van de jongeren een Hbo-opleiding gaan en kunnen volgen in Flevoland.

Hoe bereiken we dat dit gaat gebeuren?

Door in Flevoland een strategische onderwijsagenda met elkaar vast te stellen.

De kern van die strategische agenda bestaat uit twee hoofdpunten:

• Iedereen werkt actief mee
• Flevoland is een onderwijsprovincie.

De eerste (iedereen werkt mee) is een moreel visioen, een appèl, op iedere  huidige en nieuwe inwoner van Flevoland, elk bedrijf, de onderwijsinstellingen, de centrale organisaties, de overheden: wij vinden het fantastisch dat u hier woont, dat uw bedrijf hier is gevestigd, en dat u voor werkgelegenheid zorgt.

Echter, we spreken wel met elkaar af: wonen en werken in Flevoland, die veel voor u doet en wil doen samen met u. Van harte welkom hier in een provincie die waarden heeft als tolerantie, fatsoen, innovatie en duurzaamheid.

En U toont daadwerkelijk uw maatschappelijke betrokkenheid, door actief mee te doen op allerlei manieren, de waarden hoog te houden en nadrukkelijk betrokkenheid met het onderwijs.

Er is veel te halen in Flevoland, dat lukt als u ook veel inbrengt en bijdraagt aan de ontwikkeling van Flevoland.

Dat geldt ook voor de bedrijven, waar ze ook vandaan komen en al of niet hier zijn gevestigd bij uitvoering van projecten.

Wil je er niet aan meeweken, dan moet je als samenleving bereid zijn door dan ook te zeggen: u hoort hier niet.

De overheid zorgt dat de basis daarvoor gelegd wordt. Dat het voorzieningenniveau (sociaal, economisch cultureel, vrije tijdsvoorzieningen enz.) zo dat het een complete provincie is en niet een satellietgebied van een ander deel van Nederland.

Dat vraagt om samenwerken. Niet op een manier zoals een klassiek orkest functioneert, waarbij één dirigent alle partijen dirigeert vanuit één centraal punt. Maar wel zoals een jazzorkest werkt: daar wisselt de leiding, en worden telkens verassende coalities gevonden. Nu eens dat instrument, dan weer de ander, elkaar imiterend, met elkaar in dialoog. Dan weer neemt die het voortouw dan weer een ander. Maar tegelijkertijd speelt ieder orkestlid zijn partij mee en een ieder neemt verantwoordelijkheid voor het geheel.

Zo kan het ook heel goed in Flevoland. Daar liggen verantwoordelijkheden voor de overheden, maar ook voor de bedrijven, de burgers, de scholen en organisaties. Trek met elkaar op. Zoek elkaar op in wisselende samenstellingen. In coalities. Speel samen het muziekstuk. Maar wel met zijn allen.

Samen de uitdaging aangaan, door ook buiten vaste denkkaders, betere prestaties neer te zetten op onderwijs. Onderwijs waarderen als groeibepalende factor in en van Flevoland.

Zoek de grenzen op van de regels. Ook als onderwijs. Het is de dood in de pot, indien we uit angst voor de onderwijsinspectie andere vormen van onderwijsinvulling met de praktijk, niets doen. Regels zijn niet een doel op zich, maar een middel. De grote regeldruk en de bureaucratie belemmeren verassende aanpakken. Misschien moeten we soms een beetje burgerlijk ongehoorzaam zijn.

Onderwijs heeft alles, maar dan ook alles met werkgelegenheid, met economische en sociale ontwikkeling te maken. Voor de mensen zelf.

En voor bedrijven is goed onderwijs, van vitaal belang. Is het onderwijs hier uitstekend. Dat moet het resultaat worden en blijven.

Is er voldoende hoog opgeleid personeel. Dan trekt dat weer bedrijvigheid aan en verdere werkgelegenheid.

Dit gaat niet zomaar. Dat vereist leiderschap. Niet het soort leiderschap van denken uit regels. Dat is managen. Nee, vereist ondernemend leiderschap:

• Zicht hebben op wat er werkelijk aan de hand is en uitdagingen wil aangaan en initiatieven wil nemen
• De kunst om te verbinden. Rekening houden met betrokken belangen en verschillende opvattingen, om bruggen te slaan, en denkt vanuit “wij”en niet  “ik”.
• Bij alle verscheidenheid en verschillen eenheid, samenhang en synergie creëren en aangaan van partnerschappen en coalities.

De klus is: Flevoland als onderwijsprovincie vormgeven met een onderwijsmoraal dat iedereen mobiliseert. Vanmorgen gericht op de techniek.

Het Technocentrum kan daar een uitstekende rol in spelen: Initiatief nemen en leiderschap tonen, coalities vormen.

Het succes van het Technocentrum zit daarin, dat zij zichzelf overbodig gaat maken. Dan wérkt de nieuwe onderwijsmoraal, de onderwijsprovincie.

En als er mensen zijn die zeggen dat dit toch wel erg luchtfietserij vinden en een onhaalbaar traject, dan is het toch goed nog eens serieus te kijken naar de manier waarop township Khayelisha bij Kaapstad zich ontwikkelt. Daar werkt het.